Voordeel

Gepubliceerd op 13 november 2026 om 10:08

Ik vind het moeilijk om enig voordeel van ons huidige landbouwsysteem te zien. Tot begin november, wellicht. Via blogs en vlogs die ik losjes volg, werd het beeld geschetst van een ware muizenplaag in onder meer de intensieve, monotone raaigraswoestijnen van de Alblasserwaard. Plagen. Die kunnen alleen daar voorkomen waar de vegetatie monotoon is en er nog maar weinig van een natuurlijk systeem met predator-prooi interacties over is. Lees: elk regulier Nederlands landbouwgebied. Blijkbaar hebben de muizen kunnen profiteren van de droge zomer en wordt daar nu de rekening voor betaald voor intensief boeren. Een rekening in de vorm van een overdaad aan roofvogels (en reigerachtigen) in de verder nog steeds overwegend dode landbouwgebieden.

Waarschijnlijk lag aan het langdurig voorkomen van én Steppekiekendief (Circus macrourus) én Grauwe kiekendief (C. pygargus) - naast tal van andere roofvogels - in dezelfde paar percelen in het overigens treurige, levenloze intensieve grasland van het Lithse Grootbroek eenzelfde mechanisme ten grondslag.

Zit er dan zo af en toe toch een voordeel aan het huidige systeem? De getroffen agrariër zal dit genuanceerder zien en ongetwijfeld compensatie of subsidie zoeken.

Velduil (Asio flammeus), 13 februari 2026, Eemdijk

Toch bracht juist de muizenplaag kans op het zien van Velduilen (Asio flammeus), zo leek. Anders dan de meeste uilen houden Velduilen er geen vast territorium op na, maar zwerven ze bijna het hele jaar door op zoek naar geschikte leefgebieden met voldoende eten. Nu leek dat zo her en der te leiden tot concentraties Velduilen. 

Wat mij betreft is een parlement uilen zeldzaam. Alleen van Ransuilen (A. otus) zag ik ze regelmatig op roestplaatsen, maar ook daar kwam ik de 15 nooit voorbij. Begin dit jaar was ik dan ook erg onder de indruk van het parlement Velduilen bij Eemdijk. Wel vijf in dezelfde boom en met daarbovenop nog meerdere exemplaren in dezelfde omgeving. Op mij maakte het in ieder geval diepe indruk. Overigens: terugkijkend diende de plagen zich toen mogelijk al aan, want ook de omgeving van Eemdijk waar de uilen huisden bestond uit intensief, regulier grasland. Zelfs een gemankeerde Roerdomp (Botaurus stellaris) kon zich daar in leven houden. 

Toen een van de vlogs repte over 'de Velduilen van de Donkse Laagten' - een gebiedje bij ons vooral bekend vanwege haar flora - kon ik het gebied ook niet overslaan toen ik een zondagochtend naar buiten kon om vogels te kijken. Toen ik aankwam op wat de beste plek zou moeten zijn, kon ik in eerste instantie 'maar' drie uilen vinden, verscholen in de vegetatie. Ook na goed en minutieus zoeken werden het er niet meer. Op zich niet erg, want drie Velduilen is óók heel gaaf. Elke Velduil eigenlijk.

Hoewel ik van onze struintochten op Terschelling weet dat ze zich makkelijk heel erg goed verborgen kunnen houden, zag ik niet aankomen wat er daarna gebeurde. Eigenlijk weet ik niet eens goed wát er gebeurde, maar het eindresultaat was in ieder geval dat de lucht ineens vol was met zeker 24 Velduilen! Althans, ik kon er 24 tellen. De meeste gingen open en bloot op het grasland zitten. Wat dan? Ongekend! 

Ik heb ook kunnen zien hoe ze zich verstoppen. Het is namelijk letterlijk dat. Ze lijken te landen op enige afstand van de plek die ze in gedachten hebben. Kijken goed om zich heen. Bukken zich en lopen op die manier gedrukt naar de plek waar ze uiteindelijk voor het oog verdwijnen. Fantastisch. Echt!

Een paar van de wat langer vrij zittende uilen besloot dat een passerende Blauwe kiekendief (C. cyaneus) daar niet hoorde, wat een paar minuten lang voor mij nogal indrukwekkende luchtgevechten opleverde. De Velduilen doen in wendbaarheid in ieder geval niet onder voor een Blauwe kiekendief. 

Velduil (Asio flammeus), 08 november 2026, Donkse laagten

Beter kon niet en eigenlijk had ik gewoon naar huis moeten gaan. Maar naar huis gaan betekende dat ik langs de Notenkraker (Nucifraga caryocatactes) van het Alblasserbos reed. Dát was te moeilijk, dus ik besloot voor mijn derde Notenkraker van deze invasie te gaan.

Het Alblasserbos - waar ik nog nooit geweest was, zelfs niet toen we in Dordrecht woonden - bleek een recreatiebos. Druk gebruikt om honden en kinderen uit te laten. Al lopend naar 'de' plek, vroeg ik mij af hoe goed die combinatie eigenlijk is. 

Aangekomen bij de als fruitboomgaard aangeplante fruitbomen (waarom staan die op die manier in een bos?) waar de vogel huisde bleek ik net te laat. Wachten dus. Op enige afstand van de ook hier sterk vertegenwoordigde bejaardensoos. Wat is dat toch de laatste tijd, of met die Notenkrakers?

Ik weet zeker dat ik de vogel op enig moment op afstand in een boomkruin zag jagen op iets dat een insect leek, maar het ging snel en daarvoor kwam ik toch ook weer niet. Even wachten dus. Ik was afgeleid door een alarmerende Merel (Turdus merula) die ternauwernood aan een Sperwer (Accipiter nisus) leek te ontsnappen - gaaf om te zien! - toen de vogel achter mij weer in zijn of haar favoriete fruitboom bleek te zitten. 

Dit exemplaar bleek inderdaad van de peren te eten, maar toen een hoornaar (Vespa spec) voorbij vloog, ging hij die toch echt ophalen. Een hoornaar bevat toch meer calorieën per gram dan een peer. Net als de vogel van Stellendam liet deze zich prima bekijken, deed rustig zijn of haar ding en trok zich niets aan van het gepeupel. Mooi hoor! Bijna net zo stoïcijns als een uil.

Tijd om naar huis te gaan!

Notenkraker (Nucifraga caryocatactes), 08 november 2026, Alblasserbos

Maak jouw eigen website met JouwWeb